Ланцужок Незалежнасці

Я вось ня ведаю, ці зменіцца калі-небудзь у Беларусі дата святкавання Дня Незалежнасці.  Цяперашняе 3 ліпеня адзначаецца ўжо 20 год, а гісторыя вучыць, што калі доўга святкаваць нешта бессэнсоўнае, то яно можа паступова напоўніцца сэнсам.
Але як бы там не было, тое што ў нас адбываецца з найважнейшым нацыянальным святам мне не падабаецца. Прычым ва ўсіх яго 3 іпастасіях.

Беларусь абвяшчалася ў ХХ ст. ажно 3 разы - у 1918 (25 сакавіка), у 1919 (1 студзеня) і у 1990-1991 (27 ліпеня і 25 жніўня). Тое што адзначэнне гэтых датаў выклікае спрэчкі і ўзаемны негатыў - нармальная з'ява. На дужа розных ідэалагічных палюсах стаяць гэтыя даты.  Ненармальна тое, што гэтыя дыскусіі зацягваюцца ў гордзіевы вузел, які хутка толькі  мячом і можна будзе разрубіць.

Бяда найперш з афіцыйнай датай 3 ліпеня, якую з вялікімі нацяжкамі можна прывязаць да святкавання Незалежнасці краіны. Да таго ж і прывязваць ніхто моцна не імкнуўся за гэтыя 20 год. Толькі ў гэтым годзе патрапіўся на вочы тэкст Юрыя Шаўцова пра 3 ліпеня,  які прапануе хоць трохі цікавае тлумачэнне чаму мы мусім святкаваць дзень Незалежнасць 3 ліпеня. Сэнс артыкула зводзіцца да таго, што нашая цяперашняя незалежнасць у параўнанні з перыядам СССР  гэта хутчэй вымушанасць з якой нам трэба мірыцца, але гэта ніяк не падстава для гонару. Па меркаванні аўтара падзеі 1990-1991 гг. для Беларусі былі не заканчэннем старога ладу і пачаткам новага, а толькі спробай злому савецкай традыцыі дзяржаўнасці. Якую мы, беларусы, перажылі, у адрозненні ад усіх іншых.  І менавіта гэту традыцыю дзяржаўнасці працягваем.

Яно можа так, а можа і не так. Але гэтыя разважанні прывялі мяне да свайго разумення у чым вялікая праблема свята 3 ліпеня.
Read more...Collapse )

Выявы беларусаў XIX ст.

Набралося этнаграфічных выяў XIX ст. не дужа вядомых. Прынамсі я бачыў шмат якія першы раз. Выкладаю.
Большасць узятая ў ЖЖ шаноўнага humus у радзеле "Российская империя до 1917 года. Этнографические подборки"

Read more...Collapse )

Пра палітыку

Вось вырашыў напісаць пра палітыку. Думаю шмат каму не спадабаеццца, але як грамадзянін мушу хоць нешта палітычнае зрабіць у гэтым годзе).

Па-першае,  як і большасць людзей, лічу гэтыя перадвыбарныя гульні поўным глупствам. Таму досыць дзіўна глядзець, як людзі абмяркоўваюць нейкія заявы Караткевіча, Статкевіча, ці Лябедзькі. Гэта як нейкі бразільскі серыял - усе разумеюць, што абы што, але працягваюць глядзець.
Найбольш паказальна, што ў гэтым годзе ніхто з кандыдатаў, у тым ліку і Лукашэнка, не прапанаваў хоць нейкай выбарчай праграмы. То бок нашыя палітыкі ўжо нават абяцанняў перадвыбарчых не даюць (смешную прапанову пра мільён працоўных месцаў тут можна не агучваць). Карацей, поўны рэлакс.

Але я не пра тое. Мне даўно карцела абазначыць 3 перагібы, якія з 90-ых гадоў набіраюць сілу у нашай палітычнай прасторы і на цяперашні момант, здаецца, падышлі да піка сваёй абсурднасці.

Read more...Collapse )

Ізноў пра вайну і 9 мая

Ездзілі пазаўчора ў Пухавіцкі раён, каб дамовіцца з сельсаветам на памяшканне для этнаграфічнай экспедыцыі.
Экспедыцыя на 3 тыдні, чалавек будзе больш за 20, з іх шмат студэнтаў і па тэлефоннай размове было зразумела, што мясцовы начальнік не дужа рады нязваным гасцям.
Стаім чакаем каля сельсавета, абмяркоўваем як пераканаць баязліўца і вырашаем, што калі будзе аднеквацца, то скажам, што экспедыцыя будез прысвечана 70-годдзю перамогі і збіраць будзем успаміны ветэранаў. Шах і мат. Нікуды ня дзенецца, дасць.

Ці яшчэ. Сябар, які займецца турызмам кажа, што наша Федэрацыя Альпінізма большасць сваих буйных праектаў прысвячае нейкай чарговай гадавіне Перамогі, бо толькі так можна выбіць грошы з дзяржавы. Вось і ў гэтым годзе пад сцягам 70-годдзя ўзышлі на Эверэст.

У Дзяржынску пад прымусам грамадскасці Раён распрацаваў план добраўпарадкавання гістрычных могілак. Сярод іншага на ўваходзе мусіць з'явіцца помнік войнам і ахвярам ВАВ. Гэта пры тым, што на могілках і так ёсць пахаванне салдат той вайны, яно добра дагледжанае і досыць грунтоўнае. Матывацыя зразумелая - калі ставіць такі помнік, то можна выбіць з дзяржавы грошы.

Такіх прыкладаў можна прыводзіць шмат.
Чытаць далейCollapse )

Што нясе новы закон гістарычным пахаванням

У снежні 2014 г. У Беларусі была прынятая новая рэдакцыя закона “О погребении и похоронном деле”.

Закон закранае розныя аспекты дадзенай справы, аднак мяне найперш цікавіць як ён рэгулюе праблемы гістарычных пахаванняў і як унесеныя змены могуць паўплываць на стан захаванасці старых (а значыцца часцей за ўсё нікому не патрэбных)  могілкавых тэрыторый.

Класіфікацыя
Найперш па класіфікацыі. У старым законе аб 2001 г. могілкі класіфікаваліся такім чынам: по обычаям - на общественные, вероисповедные, воинские; по историческому и культурному значению – на историко-мемориальные (артыкул 20)

У новым законе класіфікацыя змененая: общественные, вероисповедательные, воинские захоронения, захоронение жертв войны. (артыкул 16). Пра гісторыка-мемарыяльныя, як асобны тып класіфікацыі не ўзгадваецца, але ў канцы артыкула  ёсць такі абзац:  Месту погребения может быть присвоен статус историко-мемориального места погребения в порядке и на условиях, установленных Советом Министров Республики Беларусь.

Read more...Collapse )

Пра "Беларусь" і "Белоруссию"

Апантанасць з якой беларусы ужо 20 год змагаюцца за ліквідацыю слова «Белоруссия» я разумею, але не падтрымліваю.
Мне як і любому выхаванаму ў Беларусі беларусу гэтае слова непрыемнае. Памятаю, як яшчэ ў 7 класе мы спрачаліся са сваёй настаўніцай па гісторыі (былой выкладчыцай гісторыі КПСС), калі яна пісала на дошцы «Белоруссия».

Што нам не падабаецца ў гэтым тэрміне? Мне падаецца праблема ў тым, што ў слове «Белоруссия» Русь-Расія чуецца значна мацней, чым у слове «Беларусь», у якім мы ўсе разам  падсвядома вырашылі забыцца, што яно таксама складаецца з двух частак. «Беларусь» - гэта не Белая Русь, а асобнае непадзельнае слова, якое не мае дачынення ні да якай Русі. «Белоруссия» нагадвае нам пра каланіальны статус, пра «зборачы цэх», пра някрасаўскага худога і бездапаможнага беларуса.  Можа ў кагосьці крыху па-іншаму, але ў любым выпадку асноўная прычына непрыняцця «Белоруссии» гэта эмоцыя ўнутры нас.

І вось тут у мяне першая нязгода, бо для маёй настаўніцы па гісторыі, для сваякоў з Піцера, для турыста з Ніжняга Ноўгарада эмацыйна слова «Белоруссия» напоўнена зусім іншым сэнсам. Для іх гэта чысціня, спакой, партызаны, трактары і буслы. Карацей набор досыць пазітыўных эмоцый. Гэта нібыта зразумела, але асабіста для мяне такое разуменне стала ў пэўны момант адкрыццём.

У які момант пачалося гэтае эмацыйнае размежаванне двух словаў – тэма асобнага гістарычнага даследаванне. Але відавочна, што ў савецкі перыяд.

Наконт гісторыі, дарэчы. Неяк у нас прынята лічыць, што слова «Белоруссия» прыдумала ці не сама Кацярына ІІ і ледзьве не для таго, каб спецыяльна абразіць, маральна растаптаць і пасля падступна захапіць беларусаў. Бо каб не гэтае слова, то былі б мы ганарлівымі ліцвінамі.

Я не эксперт у гісторыі XVI-XVII ст., але наколькі мне вядома «Расія» гэта проста грэцкі варыянт напісання слова «Русь». І моду на гэта слова увялі ў XVI  ст.  праваслаўныя супольнасці менавіта Рэчы Паспалітай. І толькі пасля далучэння цэнтра ўсіх гэтых супольнасцяў, Кіева, да Масковіі гэтае слова ўзялі на ўзбраенне крамлёўскія ідэолагі.

Такім чынам, калі ў XVII  ст. адбывалася замацавання за сучаснай усходняй Беларуссю назвы Белая, то паралельна і ,здаецца, бесканфліктна існавалі абедзьве формы «Белая Русь» і «Белая Расія». Бесканфліктна яны існавалі і ўсе наступныя стагоддзі да пачатку 1990-ых. Прынамсі, я не ведаю сітуацый супрацьпастаўлення гэтых тэрмінаў.

Маскоўскай традыцыі называць нас «Белоруссияй» ўжо больш за 350 гадоў. Гэта досыць паважны тэрмін, каб ставіцца яго з павагай. Мы самі зараз адстойваем сваё права (і спадзяюся калі-небудзь будзем рабіць гэта на афіцыйным узроўні) назваць горад, які па ўсіх юрыдычных нормах праходзіць як  «Вільнюс», Вільняй, бо мы так называлі гэты горад шмат стагоддзяў.

Мне падаецца, што наш комлекс каланіальнасці праяўляецца не ў выкарыстанні слова «Белоруссия», а ў настырным змаганні за слова «Беларусь». Мы ўлазім у чужую мову, у чужую краіну і патрабуем, каб зрабілі па нашаму, а па-сутнасці проста, каб нас заўважылі, каб паказалі, што яны лічацца з нашым меркаваннем. І чым далей, тым больш гэта выглядае непрывабна.

Я моцна ўсцешаны, што ў тутэйшай рускай мове, якая амаль нічым не адрозніваецца ад мовы метраполіі, ёсць гэтая розніца ў самым галоўным – у назве краіны. І што я лёгка магу адрозніць маскавіта ад самага рускамоўнага беларуса па адным гэты простым але важным слове. І маскавіт можа адрозніць.

Новы нябесны ахоўнік Менска?

У мінулую нядзелю заблукалі вечарам у Чырвоны касцёл. Айцец Уладзіслаў Завальнюк паведаміў у канцы службы, што на гэтым тыдні у Беларусі будзе працаваць група, якая займалася складаннем дакументаў па кананізацыі Яна Паўла II.
У Беларусь яны прыехалі па пытанню магчымай беатыфікацыі Эдварда Вайніловіча. Вось так.


Уяўляць старшыню Менскага Таварыства Сельскай Гаспадаркі, у якасці блаславёнага досыць складана, але Вайніловіч быў відавочна адным з найбольш годных менчукоў апошніх 200 год. Ён не вадзіў у бой войскі і не пісаў прыгожыя вершы, але ягоныя мемуары (можна пачытаць у інтэрнэце) складаюць уражанне аб ім, як аб чалавеку найвышэйшых маральных якасцяў.


І цяжкага лёсу. Ягонае жыццё ў нечым падобнае на біблейскую гісторыю па Іова ў якога Бог забраў усё, што даў, каб праверыць моц веры.

Я ня ведаю, што думаў Вайніловіч, паміраючы спустошаны ў далёкіх краях, але адзін доказ таго, што ён застаўся верным, мы можам бачыць кожны дзень. Наяўнасць касцёла св. Сымона і Алены на цэнтральнай плошчы савецкай сталіцы - адзін з найбольшых цудаў нашага горада.

741px-Badge_presented_to_Edward_Woynillowicz_by_Minsk_agricultural_society_in_1913_AD

Tags: